Kaloria to jednostka energii. W dietetyce określa się nią ilość energii, którą organizm może uzyskać z pożywienia i wykorzystać między innymi do podtrzymywania funkcji życiowych oraz aktywności fizycznej. Choć kalorie często kojarzą się z masą ciała, same w sobie nie są ani dobre, ani złe. Są paliwem potrzebnym do życia.
Czym jest kaloria?
W ujęciu fizycznym kaloria, oznaczana skrótem cal, jest jednostką energii historycznie definiowaną jako ilość ciepła potrzebna do podgrzania 1 grama wody o 1 stopień Celsjusza w określonych warunkach. Obecnie w nauce podstawową jednostką energii jest dżul, ale kalorie nadal są powszechnie używane w odniesieniu do żywności.
W dietetyce kaloryczność produktu oznacza ilość energii, którą można z niego uzyskać. Ta energia pochodzi przede wszystkim z białek, tłuszczów i węglowodanów, a także z alkoholu. Dzięki wartości energetycznej można porównywać produkty, komponować posiłki i oceniać, czy ilość dostarczanej energii odpowiada potrzebom organizmu.
Kaloria, kilokaloria i kilodżul – jaka jest różnica?
Jedna fizyczna kaloria jest bardzo małą jednostką. Dlatego na etykietach żywności i w dietetyce stosuje się głównie kilokalorie. W codziennym języku słowo „kaloria” często oznacza właśnie kilokalorię, choć nie jest to ścisłe rozróżnienie.
Najważniejsze przeliczniki wyglądają następująco:
- 1 kcal = 1000 cal
- 1 kcal = 4,184 kJ
- 1 kJ to około 0,239 kcal
Na opakowaniu produktu zwykle znajdziesz zarówno kilokalorie, jak i kilodżule. Zapis „200 kcal” oznacza więc 200 kilokalorii, czyli 200 000 małych kalorii. W rozmowie potocznej najczęściej mówi się jednak po prostu „200 kalorii”.
Skąd pochodzą kalorie w żywności?
Energia w pożywieniu pochodzi z makroskładników. Każdy z nich dostarcza inną ilość energii w przeliczeniu na gram, dlatego produkty o podobnej masie mogą mieć bardzo różną kaloryczność.
| Makroskładnik | Wartość energetyczna (kcal/g) |
|---|---|
| Białko | 4 |
| Węglowodany | 4 |
| Tłuszcze | 9 |
| Alkohol | 7 |
Tłuszcze mają więc ponad dwukrotnie większą wartość energetyczną niż białko i węglowodany. Nie oznacza to jednak, że należy je całkowicie eliminować. Są potrzebne między innymi do budowy błon komórkowych i wchłaniania części witamin. O wartości produktu decyduje nie tylko liczba kilokalorii, lecz także jego skład, zawartość witamin, składników mineralnych, błonnika i białka.
Dlaczego organizm potrzebuje energii?
Organizm zużywa energię przez całą dobę, także podczas snu i odpoczynku. Jest ona potrzebna do oddychania, pracy serca, utrzymywania temperatury ciała, trawienia, działania układu nerwowego oraz odnowy komórek. Kolejną część energii wykorzystuje się podczas chodzenia, pracy, ćwiczeń i innych codziennych czynności.
Relację między energią dostarczaną z jedzeniem a energią zużywaną przez organizm nazywa się bilansem energetycznym. Gdy obie wartości są do siebie zbliżone, masa ciała zwykle pozostaje względnie stabilna. Gdy przez dłuższy czas dostarczasz więcej energii, niż organizm zużywa, nadwyżka może zostać zmagazynowana, między innymi w postaci tkanki tłuszczowej. Przy mniejszej podaży energii organizm korzysta z wcześniej zgromadzonych zapasów.
Dzienne zapotrzebowanie energetyczne nie jest takie samo dla wszystkich. Zależy między innymi od wieku, masy ciała, wzrostu, składu ciała, stanu zdrowia i poziomu aktywności. PPM opisuje energię potrzebną do podstawowych procesów życiowych, a CPM obejmuje także wydatek związany z codziennym ruchem. Nie trzeba jednak znać szczegółowych wzorów, aby zrozumieć główną zasadę: ilość potrzebnej energii wynika z indywidualnego funkcjonowania organizmu.
Kalorie nie opisują całej jakości diety. Dwie potrawy mogą dostarczać podobną ilość energii, ale różnić się zawartością białka, błonnika, witamin i składników mineralnych. Dlatego świadome żywienie opiera się zarówno na kaloryczności, jak i na wartości odżywczej produktów.
Kaloria jest miarą energii, a kilokaloria to jednostka najczęściej używana na etykietach żywności. Organizm potrzebuje tej energii do życia i aktywności, dlatego nie należy traktować kalorii jako wroga, lecz jako jeden z parametrów pomocnych w ocenie diety.
